Posłowie Koalicji Obywatelskiej pracują nad projektem ustawy zabraniającej dzieciom dostępu do platform społecznościowych. Zanim przepisy wejdą w życie – i zanim przekonamy się, czy są skuteczne – warto skoncentrować się na profilaktyce i higienie ekranowej. W tym celu można skorzystać z programów rekomendowanych przez Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom.
Wiosną poznaliśmy założenia projektu poselskiego – mówili o nich ministra edukacji Barbara Nowacka, posłanki Monika Rosa i Kinga Gajewska oraz posłowie Roman Giertych i Grzegorz Napieralski. Autorzy przewidują zakaz korzystania z platform społecznościowych przez dzieci poniżej 15. roku życia, przy wykorzystaniu w tym celu Europejskiego Portfela Tożsamości Cyfrowej (European Digital Identity Wallet) – narzędzia, które umożliwi obywatelom Unii Europejskiej dostęp do usług publicznych online i potwierdzanie tożsamości – w tym wieku – za pomocą smartfona. Projekt ustawy zakłada też zakaz korzystania z telefonów komórkowych podczas lekcji. – Chyba wszyscy widzimy, jak wiele zła sprowadza na dzieci to, że mają nieograniczony dostęp do mediów społecznościowych i do telefonów komórkowych. Faktem jest narażenie ich na alienację, rosnąca depresja, agresja, przemoc, zagrożenia również ze strony cyberterroryzmu. I to jest codzienność każdego polskiego dziecka – argumentowała Barbara Nowacka. Posłowie planują, że ograniczenia wiekowe w dostępie do serwisów społecznościowych wejdą w życie w przyszłym roku, natomiast już od września 2026 roku nie będzie można korzystać z telefonów podczas lekcji.
Australijskie doświadczenia
Jedną z inspiracji dla ustawodawcy były przepisy wprowadzone lub planowane w innych krajach, w tym w Australii, która – jako pierwsza na świecie – wprowadziła pod koniec 2025 roku ogólnokrajowy zakaz korzystania z platform społecznościowych dla osób poniżej 16 lat. Przepisy obejmują m.in. TikTok, Instagram, Facebook, Snapchat, Threads, X, Reddit i YouTube. Australijski model nie opiera się przy tym na zgodzie rodziców, lecz na obowiązku skutecznego blokowania dostępu przez platformy.
Firmy prowadzące serwisy społecznościowe muszą podjąć „rozsądne kroki”, aby zapewnić, że Australijczycy poniżej 16. roku życia nie mają kont na ich platformach. Okazuje się jednak, że łatwiej zadekretować niż wyegzekwować. Z badania przeprowadzonego w kwietniu 2026 roku przez Molly Rose Foundation – fundację przeciwdziałającą szkodom, jakie w psychice dzieci powodują przekazy online – wynika, że 61 proc. Australijczyków w wieku 12–15 lat, którzy mieli konta na platformach społecznościowych w momencie wejścia w życie zakazu, wciąż ma co najmniej jedno takie konto. Badanie przeprowadzono na grupie 1050 respondentów[1]. „Ostrzegamy, że australijski zakaz – pilna i zdecydowana »zapora przeciwpożarowa« – nie działa, jak sugerowali jego zwolennicy. Istnieje ryzyko, że zamiast tego wprowadzi rodziców w fałszywe poczucie bezpieczeństwa i pozwoli firmom technologicznym uniknąć odpowiedzialności za zaniedbania w tym zakresie” – komentują autorzy badania.
Grecja w przyszłym roku, Francja – może jeszcze w tym
Na początku roku Zgromadzenie Narodowe – niższa izba francuskiego parlamentu – przegłosowała projekt ustawy, która zakazywałaby dostępu do platform społecznościowych osobom poniżej 15. roku życia. Propozycję popiera też Emmanuel Macron – prezydent wzywa rząd do przyspieszenia kolejnych kroków, tak aby zakaz wszedł w życie już na początku przyszłego roku szkolnego. Oczekuje się szybkiego przyjęcia ustawy przez Senat.
Zgodnie z nowymi przepisami, państwowy regulator mediów we Francji miałby sporządzić listę serwisów społecznościowych uznanych za szkodliwe – byłyby one zakazane dla osób poniżej 15. roku życia. Oddzielna lista – rzekomo mniej szkodliwych platform – umożliwiałaby dostęp do nich młodzieży, ale tylko za wyraźną zgodą rodziców. Odrębny przepis ma wprowadzić zakaz używania telefonów komórkowych w szkołach średnich – liceach (obowiązuje już w szkołach podstawowych i gimnazjach). Wiadomo, że jeśli ustawa zostanie przyjęta, Francja będzie musiała uzgodnić mechanizm weryfikacji wieku – niewykluczone, że będą tu wykorzystane rozwiązanie podobne do tych, jakie obowiązują już w kraju przy dostępie do pornografii (od 18. roku życia).
Być może tym razem wszystko się uda, bo – przypomnijmy – podobna ustawa z 2023 roku, która także proponowała zakaz korzystania z serwisów społecznościowych dla młodszych nastolatków, okazała się niewykonalna po tym, jak sądy uznały, że narusza ona prawo europejskie.
Również Grecja zapowiada wprowadzenie zakazu korzystania z social mediów przez dzieci poniżej 15 lat. Wprowadzenie takich przepisów od stycznia 2027 roku zapowiedział ostatnio premier Kyriakos Mitsotakis. Sondaż opinii publicznej z lutego 2026 roku – przeprowadzony przez Alco, jedną z wiodących firm badawczych w kraju – wskazuje na 80-procentowe poparcie tej inicjatywy. Wcześniej grecki rząd zakazał używania telefonów komórkowych w szkołach.
O podobnych planach mówi się też w Austrii, Danii, Norwegii, Słowenii oraz Indonezji i Malezji. Część przepisów miałaby wejść w życie jeszcze w tym roku.
Unia Europejska: rekomendujemy
Propozycja wprowadzenia wspólnego, europejskiego progu – 16 lat – dla korzystania z platform, serwisów wideo i narzędzi AI, z możliwością korzystania od 13 do 16 lat po uzyskaniu zgody rodziców, pojawiła się też w Parlamencie Europejskim. To ważny sygnał polityczny, ale bez mocy prawnej. Pod koniec 2025 roku europosłowie przyjęli niewiążące sprawozdanie w tej sprawie, wyrażając głębokie zaniepokojenie zagrożeniami dla zdrowia fizycznego i psychicznego, na jakie narażone są osoby niepełnoletnie w internecie, i wzywając do zapewnienia silniejszej ochrony przed manipulacyjnymi strategiami, które mogą zwiększać uzależnienie i obniżać zdolności dzieci do koncentracji oraz zdrowego zaangażowania w treści online. Europosłowie podkreślają przy tym, że systemy weryfikacji wieku muszą być w tym wypadku dokładne i chronić prywatność osób niepełnoletnich. Takie systemy nie zwalniają jednak platform z odpowiedzialności – już na etapie projektowania – za to, aby ich produkty były bezpieczne i odpowiednie do wieku użytkowników.
Europarlament wzywa też do wprowadzenia zakazu najbardziej szkodliwych praktyk i domyślnego wyłączania innych funkcji uzależniających dla osób niepełnoletnich (w tym nieskończonego przewijania, automatycznego odtwarzania, funkcji „pociągnij, aby odświeżyć” czy szkodliwej grywalizacji, a także niektórych funkcji gier, w tym lootboxów).
W sprawozdaniu PE przywołano badania, zgodnie z którymi 97 proc. młodych ludzi korzysta z internetu każdego dnia, a 78 proc. osób w wieku od 13 do 17 lat sprawdza swoje urządzenia co najmniej raz na godzinę. Jednocześnie jedna czwarta osób niepełnoletnich wykazuje „problematyczne” lub „dysfunkcyjne” korzystanie ze smartfonów, czyli wzorce zachowań przypominające uzależnienie.
Profilaktyka zawsze w cenie
Zanim polskie czy europejskie regulacje wejdą w życie i zanim okaże się, czy są skuteczne, warto stawiać na profilaktykę. Wśród programów rekomendowanych przez Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom znajdują się propozycje, które mogą pomóc w nauce bezpiecznego korzystania z narzędzi cyfrowych. Jedną z nich jest program „Wspólne kroki w cyberświecie”, skierowany do uczniów klas III szkół podstawowych i ich rodziców. Głównym celem zajęć jest wykształcenie wiedzy i umiejętności, które sprzyjają bezpiecznemu korzystaniu z internetu i innych mediów elektronicznych, a jednocześnie chronią dzieci przed problemowym korzystaniem z tych mediów.
Program przewiduje pracę zarówno z uczniami, jak i spotkania z rodzicami lub opiekunami. Został podzielony na trzy bloki tematyczne. Pierwszy dotyczy zasad korzystania z cyberprzestrzeni, takich jak netykieta, wirusy i zasady bezpiecznego korzystania z internetu. Drugi koncentruje się na umiejętnościach emocjonalnych i psychospołecznych uczniów, przydatnych zarówno w życiu realnym, jak i wirtualnym (emocje, zasady komunikacji, techniki relaksacyjne). Trzeci blok dotyczy z jednej strony specyficznych zagrożeń internetowych, takich jak cyberprzemoc, a z drugiej – świata aktywności pozainternetowych jako naturalnej alternatywy dla rzeczywistości nowych mediów.
Realizatorem programu może zostać nauczyciel, psycholog lub pedagog pracujący z młodzieżą – w tym celu wystarczy skontaktować się z Krajowym Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom lub Fundacją Poza Schematami. Program znajduje się w bazie programów rekomendowanych: www.programyrekomendowane.pl w dziale profilaktyka uniwersalna.
Bartosz Klimas
[1] https://mollyrosefoundation.org/wp-content/uploads/2026/04/MRF_Australia-Social-Media-Ban-Research_Briefing-April-26.pdf