Picie mężczyzn ma swoje tradycje: wejście w świat dorosłych, męskie spotkania, świętowanie. Mężczyźni sięgający po alkohol są traktowani przez otoczenie łagodniej niż pijące kobiety. Zapewne także dlatego mężczyźni piją częściej niż kobiety, stanowią większość osób z uzależnieniem od alkoholu, później orientują się w postępującym problemie i rzadziej zwracają po pomoc. Wskaźniki dotyczące picia alkoholu przez mężczyzn i chłopców – choć ostatnio nieco niższe – są jednak nadal na drastycznie wysokim poziomie, zatem wymagają szczególnej uwagi i działań.
Badanie Wzory konsumpcji alkoholu w Polsce w 2020 roku[1] wykazało, że w ciągu ostatniego roku przed badaniem 87 proc. mężczyzn (oraz 73,5 proc. kobiet) piło alkohol. Podobne wyniki uzyskano w Narodowym Teście Zdrowia w 2022 roku[2], w którym wskazano również, że odsetek pijących mężczyzn spadł o 1 punkt procentowy (wobec 2021 roku) do 86 proc. U kobiet zanotowano zaś spadek z 76 do 75 proc. Według tego samego raportu, w roku 2020 odsetek pijących mężczyzn wynosił 92 proc., zaś kobiet – 85 proc.
- mężczyźni rzadziej niż kobiety twierdzą, że piją bardzo mało (39 proc. wobec 69 proc.), a istotnie częściej – że ilość spożywanego przez nich alkoholu mieści się w normie, co może wskazywać na brak świadomości problemu;
- wśród mężczyzn relatywnie najczęściej po alkohol sięgają osoby w wieku 45–54 lata (99 proc.) oraz w wieku emerytalnym, powyżej 65. roku życia (88 proc.), przy czym wyniki te różnią się w zależności od źródeł;
- przynajmniej raz dziennie używa alkoholu 15 proc. mężczyzn, wzrasta nieco odsetek mężczyzn pijących wódkę oraz dwa lub więcej drinków dziennie;
- wśród mężczyzn liczba abstynentów wynosi ok. 10 proc., podczas gdy wśród kobiet około dwa razy więcej – 21 proc.[3].
Badanie ESPAD z 2024 roku Używanie alkoholu i narkotyków przez młodzież szkolną[4], wykazało utrzymujący się spadek picia alkoholu przez chłopców, co wpłynęło na wyrównanie wyników z dziewczętami, na których szczególnie skupiono oddziaływania profilaktyczne. Tymczasem:
- 71 proc. chłopców w wieku 15–16 lat, a 90 proc. w wieku 17–18 lat kiedykolwiek piło alkohol. W ciągu ostatniego roku było to odpowiednio 58 i 84 proc., a w ciągu ostatniego miesiąca – 39 i 71 proc.;
- niepokojące, że 25 proc. nieletnich deklaruje, iż piła za zgodą rodziców;
- wskaźniki silnego upijania się chłopców w wieku 17–18 lat są zdecydowanie wyższe (60 proc.) niż w grupie dziewcząt (31 proc.) i mają tendencje wzrostowe.
Różnica pomiędzy płciami w ilości używania alkoholu związana jest głównie z czterokrotnie częstszym piciem piwa i ponad dwukrotnie częstszym piciem napojów spirytusowych przez mężczyzn. Chłopcy, podobnie jak dorośli, częściej sięgają po piwo niż po inne napoje alkoholowe. Mniejsze rozpowszechnianie się picia wśród chłopców może wiązać się ze wzrostem używania innych substancji psychoaktywnych oraz wzrostem uzależnień behawioralnych[5].Związek Pracodawców Polski Przemysł Spirytusowy wykazał w badaniach w 2024 roku, że badani najczęściej nie potrafili oszacować ilości alkoholu w piwie – tylko 7 proc. wskazywało półlitrowe piwo jako zawierające aż 20 g czystego alkoholu. 12 proc. ankietowanych uznało, że piwo to nie alkohol, a tylko 30 proc. mężczyzn prawidłowo wskazało, że po wypiciu półlitrowego piwa trzeba, orientacyjnie, trzech godzin, by zniknęły skutki działania alkoholu[6].
Dążenie do niepicia
47 proc. mężczyzn (54 proc. kobiet), zgadza się, że niepicie staje się coraz bardziej modne. Alkohol staje się dodatkiem do spotkań, a nie ich głównym punktem. Nawet, jeśli pojawiają się naciski społeczne i namawianie do picia, Polacy postrzegają je jako irytujące (ocenia tak 53 proc. mężczyzn i 70 proc. kobiet). Odmawianie trudniej przychodzi mężczyznom – powiedzeniem zdecydowanego Nie, dziękuję problem ma 21 proc. mężczyzn (13 proc. kobiet)[7].
Dlaczego mężczyźni piją?
Jako najważniejsze motywy picia mężczyźni wskazują presję społeczną (picie podczas uroczystości i chęć dopasowania się) oraz przyjemność odczuwaną po wypiciu alkoholu (nastrój i uczucie towarzyszące piciu), ważna jest też rola przyzwyczajenia[8].
- mężczyźni piją częściej w związku z pracą niż sytuacją domową. Dla 73,5 proc. badanych alkohol jest sposobem na oderwanie się od kłopotów i zmartwień[9];
- nadal funkcjonujący stereotyp silnego mężczyzny sprawia, że mężczyźni, mając problemy, często wolą pójść do baru, zamiast np. do psychoterapeuty;
- trudniej im (niż kobietom) rozmawiać o emocjach i szukać wsparcia czy zwrócić się o pomoc, używają więc alkoholu jako środka antydepresyjnego i relaksującego;
- po alkohol mogą sięgać mężczyźni doświadczający trudności w odprężaniu się po pracy – traktują oni picie jako sposób na zrelaksowanie się i poradzenie sobie ze stresem[10];
- kryzys tożsamości w wieku nastoletnim czy tzw. kryzys wieku średniego sprzyjają sięganiu po alkohol, zwiększając ryzyko rozwoju uzależnienia[11];
- przyczynami picia mogą być u mężczyzn także zaburzenia lękowe i depresyjne, które bywają trudniej (niż u kobiet) rozpoznawalne – na przykład tzw. depresja ukryta lub przyjmująca postać rozdrażnienia i agresywnych zachowań[12].
Zaburzenia używania alkoholu
Współczesne modele uzależnienia od alkoholu podkreślają znaczenie czynników, powiązanych z płcią, jednak w ich świetle o rozwoju uzależnienia decyduje cały szereg czynników ryzyka oraz ochronnych, które wchodzą ze sobą w interakcję. Zakłada się, że mężczyźni przejmują wzorce picia z rodzinnego domu w większym stopniu niż kobiety, co zwiększa ryzyko rozwoju uzależnienia. Pijący mężczyźni nie tak szybko wypadają z ról społecznych i wolniej niż kobiety są odrzucani przez otoczenie. To właśnie może odwlekać decyzję o szukaniu pomocy[13]. Trudno dokładnie oszacować problem uzależnienia w grupie mężczyzn, zwłaszcza że w świetle danych tylko ok. 15 proc. osób korzysta z pomocy w placówkach leczenia odwykowego. Znajdujemy różniące się dane dotyczące liczby osób niewłaściwie używających alkoholu i z uzależnieniem, ale we wszystkich wynikach badań mężczyźni stanowią wielokrotnie większą grupę osób z problemem[14]. Trzeba pamiętać, że problem dotyczący używania alkoholu to także picie szkodliwe i ryzykowne. W grupie osób pijących ryzykownie, wysoko funkcjonujących HFA, także przeważają mężczyźni (60 proc.)[15].
Skutki
Badania wykazały, że mężczyźni, którzy piją dziennie więcej niż pół litra piwa lub innego napoju zawierającego taką dawkę czystego alkoholu (20 g), żyją średnio o 17 lat krócej niż ci, którzy piją mniej lub w ogóle nie sięgają po alkohol[16]. Wiele publikacji podkreśla większą podatność na rozwój uzależnienia i konsekwencje picia dla zdrowia kobiet, co życzeniowo bywa interpretowane jako mniejsze zagrożenie dla zdrowia mężczyzn. Tymczasem, pijąc dużo większe ilości alkoholu, ponoszą oni wiele zdrowotnych konsekwencji, podobnie jak kobiety[17].
- na podstawie kompleksowego badania stanu zdrowia psychicznego społeczeństwa i jego uwarunkowań – EZOP II – szacuje się, że zaburzenia związane z alkoholem, jak depresja, stany lękowe i otępienne, psychozy, częściej dotykają mężczyzn (13 proc.) niż kobiety (2 proc.)[18];
- przy niewielkich ilościach alkoholu poziom testosteronu u mężczyzn może się podnosić, jednak długotrwałe i nadmierne spożycie obniża jego poziom i może prowadzić do atrofii jąder[19]. Zaburzenia równowagi hormonalnej mogą skutkować zmianami zachowania i wyglądu twarzy oraz sylwetki w kierunku bardziej kobiecym czy problemów z erekcją;
- charakterystyczne dla pijących mężczyzn są problemy z bezdechem sennym, doświadczają oni niewydolności oddechowej, która znacząco wpływa na jakość snu;
- nadwaga, powstanie „brzucha piwnego” u smakoszy tego napoju, może prowadzić do problemów sercowo-naczyniowych oraz rozwoju cukrzycy i zmian nowotworowych;
- w wyniku uwalniania dużej ilości dopaminy podczas spożywania alkoholu mogą pojawiać się nadmierna pewność siebie i agresja. Zapewnia to dobre samopoczucie, ale może prowadzić do nieadekwatnej samooceny i brawury. Powoduje, że mężczyźni będący pod wpływem są bardziej narażeni na różnego typu niebezpieczeństwa. Niewłaściwe używanie alkoholu może prowadzić do agresji, zachowań przemocowych, a także prób samobójczych[20].
Działania JST
Gminy mogą podjąć wiele działań, by wspierać męską część społeczności w zmaganiu się z niewłaściwym piciem alkoholu. Zadaniem gmin jest wspieranie programów profilaktycznych oraz wszelkich, rekomendowanych działań służących walce z uzależnieniem[21].
- coraz więcej naukowców przyznaje, że konieczne jest wprowadzenie programów profilaktycznych, dostosowanych do potrzeb rozwojowych młodych mężczyzn. Mimo tych rekomendacji podejmowane działania są nadal niewystarczające, a jeśli pojawiają się programy dostosowane do płci, przeważnie skierowane są do dziewcząt (tematy picia w ciąży czy FASD)[22]. Należy to zmienić;
- dane z badania ESPAD wskazują, że 44 proc. badanej młodzieży uważa, że piwo jest łatwe do zdobycia[23]. Działania legislacyjne są ważne, ale podstawą jest wychowanie w trzeźwości i zrozumienie, że piwo bezalkoholowe to nie napój dla nieletnich:
– konieczny jest przekaz do rodziców nastolatków, by nie pozwalali na picie, także w charakterze symbolu bycia dorosłym, ani na używanie piwa bezalkoholowego,
– niezbędne jest ograniczanie wieku inicjacji alkoholowej – Fundacja To się leczy przygotowuje rekomendacje działań opracowywanych przez ekspertów pt. Jak opóźnić wiek inicjacji alkoholowej nieletnich Polek i Polaków. Edukacja? Zakazy? Regulacje?[24]; - Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom podkreśla konieczność włączania się w ogólnopolskie kampanie społeczne, kierowane do mężczyzn i kobiet, poruszające problemy powiązane z używaniem alkoholu:
– przykładem takiej kampanii może być przeprowadzona z inicjatywy KCPU kampania Na Zdrowie, w której pojawiło się wiele tematów związanych ze zdrowiem mężczyzn i niewłaściwym używaniem alkoholu[25],
– ze względu na problem powiązań tzw. ukrytej depresji mężczyzn z rozwojem uzależnienia, ważne są działania dotyczące tego tematu, np. cykliczna kampania społeczna Twarze depresji. Nie oceniam. Akceptuję, - ważne jest – realizowanie kampanii lokalnych, które eksponowałyby problem używania alkoholu przez mężczyzn i chłopców. Kampanie lokalne, opierając się na wnioskach z badań, powinny dotyczyć:
– zwiększania świadomości poważnych skutków używania alkoholu ponoszonych przez mężczyzn, np. Dbaj o swoje zdrowie i męskość. Unikaj alkoholu,
– edukacji na temat picia piwa i zawartości w nim alkoholu, np. kampania Piwo to też alkohol z wymowną grafiką stawiającą znak równości pomiędzy dwoma piwami, a połową szklanki wódki,
– rozpoznawania zagrażających nawyków i przyzwyczajeń takich, jak spożywanie alkoholu po pracy podawane jako główna przyczyna picia alkoholu[26], Piwo na relaks = niedobry zwyczaj,- wyrażania emocji i korzystania ze wsparcia, by przełamywać stereotyp „silnego mężczyzny”, np. kampania Prawdziwy mężczyzna nie boi się uczuć,
– przemocy i alkoholu – Kochasz, nie pij,
– dbałości o zdrowie fizyczne i psychiczne, np. Choruję, to się leczę czy Leczenie depresji to odwaga,
– zdrowego stylu życia, który coraz częściej zaczyna być wybierany przez chłopców oraz dorosłych mężczyzn, np. kampania Wybieram zdrowie i siłę, z hasłem przewodnim: Alkohol czyni mnie słabym i chorym,
– prawa do odmowy picia, z czym wielu mężczyzn nadal ma problem – Nie i kropka, kolego.
Wobec problemu picia mężczyzn i chłopców konieczna jest współpraca pomiędzy podmiotami. Gminy, szkoły, lekarze rodzinni, sprzedawcy alkoholu muszą tworzyć wspólny front do radzenia sobie z problemem. Mężczyźni rzadziej niż kobiety korzystają z pomocy psychologicznej i psychiatrycznej. Ważną rolę w profilaktyce i walce z uzależnieniem pełnią zatem lekarze, gdyż w przypadku mężczyzn mogą być oni jedynym źródłem zewnętrznej, bezpośredniej, rzetelnej informacji na temat używania alkoholu. Znajomość problemu, wyników badań naukowych i specyfiki używania alkoholu przez mężczyzn to podstawa podejmowania skutecznych działań mających na celu zmniejszenie spożycia napojów alkoholowych, ryzyka rozwoju uzależnienia oraz rozpowszechniania skutecznych form pomocy dla mężczyzn niewłaściwie używających alkoholu.
Agata Sierota
[1] Rowicka M., Postek S., Zin-Sędek, M. (2021) Wzory konsumpcji alkoholu w Polsce Raport z badań kwestionariuszowych 2020 r.
https://parpa.pl/images/wzorykonsumpcji_2020.pdf
[2] Zimny-Zając A. (2022). Narodowy Test Zdrowia Polaków. Raport 2022. https://ocdn.eu/medonet/medonet proc.20market/NTZP2022_raport_display.pdf?fbclid=IwAR2OFicRpr7Lw7zxYBu5yfUJUfUCXclxgz3zNHRx3ukdRV-AVxxV8FdmrRo (dostęp 2.10.2025)
[3] Wojciechowska I., Bejda G., Kulak-Bejda A. (2023). Płeć a ryzyko uzależnienia od alkoholu. UM, Białystok https://www.umb.edu.pl/photo/pliki/WL_jednostki/klinika_psychiatrii/monografie/plec__a__ryzyko__rozwoju__uzaleznienia__od__alkoholu.pdf (dostęp 3.10.2025)
[4] Sierosławski J., Sierosławska U. (2024). Używanie alkoholu i narkotyków przez młodzież szkolną. Raport ESPAD. https://kcpu.gov.pl/wp-content/uploads/2025/03/Raport-ESPAD-2024-POLSKA.pdf (dostęp 2.10.2025)
[5] https://stopuzaleznieniom.pl/artykuly/fakty-o-alkoholu/pokolenie-z-pije-mniej-ale-to-nie-znaczy-ze-jest-mniej-narazone-na-uzaleznienia/ (dostęp 7.10.2025)
[6] ZP PPS (2024). „Kultura picia w Polsce – co o sobie myślimy?”, badanie zrealizowane przez SW Research na zlecenie Związku Pracodawców Polski Przemysł Spirytusowy. Komunikat prasowy. https://zppps.pl/wp-content/uploads/2024/12/Kultura-picia-w-Polsce-2024-6.pdf (dostęp 28.09.2025)
[7] ZP PPS (2024), tamże
[8] Malczewski A., Jabłoński P. (2023), tamże
[9] Wojciechowska I., Bejda G., Kulak-Bejda A. (2023), tamże
[10] https://kampanianazdrowie.pl/emocje-a-alkohol/ (dostęp 7.10.2025)
[11] https://www.uzalezniony.pl/dlaczego-mezczyzna-pije (dostęp 7.10.2025)
[12] Santura J. (2022). Ukryta depresja u mężczyzn a uzależnienie od alkoholu. https://psychologiawpraktyce.pl/artykul/ukryta-depresja-u-mezczyzn-a-uzaleznienie-od-alkoholu (dostęp 5.10.2025)
[13] Wojciechowska I., Bejda G., Kulak-Bejda A. (2023), tamże
[14] Cierpiałkowska L., Chodkiewicz J. (2020). Uzależnienie od alkoholu. Oblicza problemu. PWN, Warszawa
[15] https://www.strategiejst.pl/2024/07/18/problem-osob-wysoko-funkcjonujacych-nadmiernie-uzywajacych-alkoholu-hfa/
[16] https://www.uzalezniony.pl/dlaczego-mezczyzna-pije (dostęp 7.10.2025)
[17] https://kcpu.gov.pl/szkody-zdrowotne-i-uzaleznienia/substancje-psychoaktywne-a-zdrowie/ (dostęp 7.10.2025)
[18] https://ezop.edu.pl/ proc.20wyniki-badania/ (dostęp 7.10.2025).
[19] https://meskaklinika.pl/testosteron-a-alkohol/#spozywanie-duzej-ilosci-alkoholu-a-testosteron (dostęp 7.10.2025)
[20] Sierota A. (2025). https://www.strategiejst.pl/2025/01/24/depresja-u-mezczyzn-a-uzaleznienia-i-przemoc/
[21] KCPU (2024). Rekomendacje do realizowania i finansowania gminnych programów profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych oraz przeciwdziałania narkomanii w 2025 roku. KCPU, Warszawa
[22] https://pfp.ukw.edu.pl/archive/article-full/513/grzegorzewska-pastwa_wojciechowska-czy-uzaleznienie-ma-plec/ (dostep 7.10.2025)
[23] Sierosławski J., Sierosławska U. (2024), tamże
[24] Bukowska B. (2025). Zatrzymać falę inicjacji alkoholowej wśród nastolatków – Fundacja „To się leczy” podejmuje ważną inicjatywę. https://kcpu.gov.pl/zatrzymac-fale-inicjacji-alkoholowej-wsrod-nieletnich-fundacja-to-sie-leczy-podejmuje-wazna-inicjatywe/ (dostęp 5.10.2025)
[25] https://kampanianazdrowie.pl/ (dostęp 7.10.2025)
[26] Wojciechowska I., Bejda G., Kulak-Bejda A. (2023), tamże