Dobre praktyki we współpracy JST z organizacją pozarządową
Dobra współpraca organizacji pozarządowych z samorządem ułatwia planowanie działań, które skuteczne odpowiadają na rzeczywiste potrzeby lokalnej społeczności. Warsztaty edukacyjno-profilaktyczne „Hip-Hop Druga Szansa” jako przykład skutecznego partnerstwa lokalnego.
Współpraca organizacji pozarządowych z samorządem lokalnym jest jednym z kluczowych elementów budowania skutecznego systemu wsparcia dzieci i młodzieży, a także rodzin oraz osób dorosłych zaangażowanych w proces wychowania. Samorząd dysponuje zapleczem organizacyjnym oraz możliwością tworzenia i realizowania długofalowych programów odpowiadających na potrzeby mieszkańców. Organizacje społeczne wykazują się zaś elastycznością i kreatywnością działania oraz znajomością lokalnych potrzeb, są zatem w stanie umiejętnie dotrzeć do wyżej wymienionych grup. We współpracy z instytucjami publicznymi, w tym szkołami, bibliotekami, ośrodkami kultury czy placówkami wsparcia dziennego, mają możliwość nawiązania dialogu i wysłuchania młodych osób. Dobrym przykładem takiego partnerstwa są wieloletnie działania edukacyjno-profilaktyczne Hip-Hop Druga Szansa, realizowane głównie we współpracy z gminami powiatu słupskiego oraz miastem Słupsk, ale również z wieloma innymi samorządami w kraju. Działania te obejmują warsztaty z zakresu edukacji, przeciwdziałania zachowaniom ryzykownym, pomocy społecznej, integracji społecznej i kultury. Zajęcia realizowane są w ramach działań statutowych organizacji pozarządowych – Fundacji Latorośl oraz Fundacji Koniczynka. Bezcenne okazuje się przy tym wykorzystywanie kultury hip-hop jako narzędzia pracy wychowawczej, edukacyjnej i związanej z profilaktyką zachowań ryzykownych w relacjach z dziećmi i młodzieżą, a także z osobami zaangażowanymi w proces wychowania.
Hip-hop jako narzędzie w procesie zmiany zachowań ryzykownych
Aby skutecznie przeciwdziałać zachowaniom szkodliwym i ryzykownym oraz eksperymentowaniu z substancjami psychoaktywnymi wśród dzieci i młodzieży nie wystarczy ograniczyć się do przekazywania informacji o zachowaniach ryzykownych. Kluczowe okazuje się stworzenie alternatywy – przestrzeni do rozwoju zainteresowań, odkrywania własnych możliwości czy doświadczania sukcesu. Zależy nam na tworzeniu szansy na wyrażenie własnego zdania i bycia sobą. Sięgając do zasobów kultury hip-hop, jesteśmy w stanie spotkać się z młodymi osobami i ich wysłuchać. Elementy hip-hopu stają się zatem punktem wyjścia do rozmowy o emocjach, relacjach czy wartościach w codziennym życiu. Idea działań programu Hip-Hop Druga Szansa oparta jest na założeniu, że młody człowiek potrzebuje wiary w możliwość dokonania pozytywnej zmiany w swoim życiu.
Podczas warsztatów łączących edukację z działaniem twórczym, uczestnicy otrzymują zaproszenie do współtworzenia hip-hopu. Nie zależy nam na tym, aby młodzież była jedynie bierną grupą słuchaczy – stawiamy na aktywizowanie. Poprzez wspólne pisanie tekstów, pracę z muzyką czy wspólne malowanie rozwijamy kompetencje społeczne, komunikację i ekspresję emocji.
Warsztaty z wykorzystaniem kultury hip-hop mają za zadanie przede wszystkim motywować młode osoby do działania, a także pozytywnego postrzegania własnej osoby. Zachęcamy przy tym do podejmowania konstruktywnych form spędzania czasu wolnego, bez ekranów i social mediów. Zależy nam na kreowaniu tożsamości młodego człowieka, dzięki której będzie w stanie nawiązywać relacje w grupach rówieśniczych. Ponadto, celem tych warsztatów jest zwiększanie świadomości społecznej w zakresie szkodliwości środków psychoaktywnych i przeciwdziałania przemocy, w tym przemocy rówieśniczej i cyberprzemocy, ale również, a może przede wszystkim, wzmacnianie czynników chroniących.
Hip-Hop Druga Szansa – założenia i główne cele
Kultura hip-hop stała się narzędziem budowania wspólnoty, aktywizacji mieszkańców, przeciwdziałania wykluczeniu, a także wzmacniania kapitału społecznego. Koncerty, warsztaty, wydarzenia artystyczne i inicjatywy lokalne mogą tworzyć, i tworzą, przestrzeń do spotkania różnych grup mieszkańców. Dla dzieci i młodzieży uczestnictwo w kulturze może stać się pierwszym krokiem do aktywności społecznej, rozwijania talentów i budowania poczucia przynależności do lokalnej wspólnoty. Warsztaty Hip-Hop Druga Szansa są skierowane przede wszystkim do dzieci i młodzieży, ale istotnym elementem tych działań jest także praca z dorosłymi – rodzicami, nauczycielami, wychowawcami, pedagogami oraz innymi osobami zaangażowanymi w proces wychowania.
Warsztaty nastawione są na praktyczne działanie. Uczestnicy odkrywają, że proces twórczy może być formą rozwoju. „Druga Szansa” w nazwie podkreśla ideę wsparcia, otwartości i możliwości zaczęcia od nowa. Warsztaty mają zatem inspirować do zmian, rozwijać talenty i pokazywać pozytywną stronę kultury hip-hopowej. Zajęcia pomagają młodym osobom budować odwagę do publicznych wystąpień, formułowania własnych myśli i otwartego dialogu. Uczestnicy trenują autoprezentację, współpracę w grupie i sposoby konstruktywnego wyrażania siebie. Poruszane są tematy, takie jak: radzenie sobie z trudnościami, budowanie pozytywnej tożsamości, przeciwdziałanie przemocy, uzależnieniom czy wykluczeniu społecznemu. Tematyka warsztatów obejmuje też zachowania ryzykowne, hejt w sieci czy depresję młodzieży. Celem warsztatów Hip-Hop Druga Szansa jest przede wszystkim:
- wzmacnianie poczucia własnej wartości i sprawczości;
- rozwijanie kompetencji emocjonalno-społecznych;
- budowanie zdrowych relacji rówieśniczych;
- profilaktyka uzależnień i zachowań ryzykownych;
- wskazywanie konstruktywnych sposobów spędzania czasu;
- odkrywanie talentów i budowanie pozytywnej tożsamości;
- rozwijanie kreatywności, współpracy i umiejętności komunikacyjnych.
Kluczowym elementem wydaje się być język komunikacji, który dostosowujemy do możliwości, potrzeb i wieku uczestników. Zamiast moralizowania i jednostronnego przekazywania wiedzy, pojawia się dialog, doświadczenie, twórczość, a także możliwość wyrażenia własnego zdania.
Współpraca z samorządem – wspólny obszar działania
Czym powinna charakteryzować się dobra współpraca organizacji pozarządowej z samorządem? Przede wszystkim powinna być oparta na modelu partnerskim, w którym obie strony prowadzą dialog w celu znalezienia sposobów na rozwiązanie konkretnego problemu. W takim modelu samorząd przekazuje organizacji pozarządowej wiedzę o specyfice swojej społeczności wraz z potrzebami mieszkańców. Kluczowa okazuje się również współpraca pomiędzy szkołami, ośrodkami pomocy społecznej, instytucjami kultury a organizacją pozarządową. Jako osoba reprezentująca taką organizację, wnoszę doświadczenie w pracy bezpośredniej, kompetencje edukacyjne i artystyczne, a także elastyczność i kreatywność w kontakcie z uczestnikami – odpowiadając tym samym na potrzeby dzieci, młodzieży i rodzin. Dzięki takiemu połączeniu możliwa jest realizacja przedsięwzięć odpowiadających na konkretne oczekiwania mieszkańców danej gminy. Bardzo istotne jest również diagnozowanie potrzeb dzieci, młodzieży i rodzin, a tym samym umiejętne dopasowanie form podejmowanych działań do potrzeb lokalnej społeczności. W tym celu należy wspólnie planować konkretne działania i rozmawiać o możliwych rezultatach.
Działania edukacyjne, profilaktyczne i społeczne wzajemnie się uzupełniają, a problemy związane z uzależnieniami, przemocą, wykluczeniem czy zachowaniami ryzykownymi często mają wiele przyczyn. Tym samym nie mogą być skutecznie rozwiązywane wyłącznie przez jedną instytucję. Dlatego tak ważna jest współpraca pomiędzy instytucjami, organizacjami pozarządowymi i specjalistami.
Warsztaty Hip-Hop Druga Szansa pełnią w takim systemie funkcję wzmacniania czynników chroniących przed wchodzeniem w sytuacje ryzykowne związane z eksperymentowaniem z substancjami psychoaktywnymi wśród dzieci i młodzieży. Uczestnicy otrzymują możliwość zdobywania nowych kompetencji społecznych i doświadczania sprawczości. Szczególnie istotne – dla mnie, jako pedagoga i edukatora – jest docieranie do osób, które mogą mieć ograniczony dostęp do oferty kulturalnej i edukacyjnej. Bezpłatne zajęcia organizowane lokalnie obniżają bariery ekonomiczne i społeczne.
Bezcennym rezultatem może okazać się również stworzenie młodym ludziom możliwości doświadczenia sukcesu. Dla osoby, która wcześniej nie miała okazji zaprezentować swoich umiejętności, występ artystyczny, udział w warsztatach czy współorganizowanie wydarzenia mogą pomóc w procesie budowania pewności siebie i kreowania własnej tożsamości.
Rola dorosłych w procesie wychowania
Należy również zdawać sobie sprawę, że skuteczna profilaktyka nie może koncentrować się wyłącznie na młodym człowieku. Jeżeli zależy nam na trwałej zmianie, konieczne jest również wzmacnianie środowiska, w którym funkcjonuje dziecko. Współczesna młodzież żyje w świecie, który dla wielu dorosłych okazuje się trudny do zrozumienia. Platformy społecznościowe, internet, muzyka popularna, język młodzieżowy, nowe trendy kulturowe czy zmieniające się sposoby budowania relacji tworzą przestrzeń, w której młodzi komunikują swoje emocje, potrzeby i problemy. Dorosły powinien być gotowy, aby poznać przestrzeń i środowisko kulturowe dziecka i potraktować ją jako ważny element świata młodego człowieka, a nie jako zagrożenie. W tym kontekście kultura hip-hop może pełnić funkcję języka porozumienia między pokoleniami. Pozwala bowiem mówić o zmaganiach w codziennym życiu, emocjach, problemach, relacjach czy marzeniach. Kultura ta stała się punktem wyjścia do rozmowy o sprawach, o których młody człowiek nie zawsze chce lub potrafi mówić w sposób bezpośredni. Wykorzystanie hip-hopu w działaniach związanych z profilaktyką pozwala zatem tworzyć przestrzeń do dialogu, słuchania i wspólnego poszukiwania odpowiedzi – bez moralizowania.
Rola dorosłych polega nie tylko na kontrolowaniu i reagowaniu na problemy, ale przede wszystkim na towarzyszeniu młodemu człowiekowi w rozwoju. Ważne jest dostrzeganie jego mocnych stron, zainteresowań i potencjału, a także wzmacnianie poczucia własnej wartości. Także festiwale, koncerty, warsztaty i wszelkiego rodzaju wydarzenia artystyczne mogą tworzyć naturalną przestrzeń spotkania, w której pojawia się relacja oparta na partnerstwie i współpracy. Dorosły może wtedy zobaczyć młodego człowieka z innej perspektywy – przez pryzmat jego talentów, kreatywności i możliwości.
Dobre praktyki jako podsumowanie
Doświadczenie płynące ze współpracy organizacji pozarządowych z samorządem pokazuje, że skuteczne działania powinny przede wszystkim odpowiadać na rzeczywiste potrzeby lokalnej społeczności. Kluczowe znaczenie ma także partnerskie podejście, oparte na wymianie doświadczeń i wspólnym poszukiwaniu rozwiązań. W naszym przypadku ważnym elementem jest wykorzystanie kultury i aktywności twórczej jako narzędzia edukacji, integracji i profilaktyki, szczególnie w pracy z dziećmi i młodzieżą. Angażowanie uczestników w działania wzmacnia ich poczucie sprawczości i odpowiedzialności. Dobre efekty przynosi także włączanie do tych działań rodziców, nauczycieli, wychowawców i innych osób dorosłych, zaangażowanych w proces wychowawczy. Największą wartość mają jednak działania długofalowe, które prowadzą do budowania trwałych relacji i kolejnych inicjatyw na rzecz mieszkańców społeczności.
Współpraca organizacji pozarządowych z samorządami pokazuje, że połączenie doświadczenia społecznego, potencjału lokalnych instytucji i zaangażowania mieszkańców pozwala skuteczniej odpowiadać na potrzeby dzieci i młodzieży. Program Hip-Hop Druga Szansa jest przykładem wykorzystania potencjału kultury młodzieżowej w pracy profilaktycznej. Zamiast koncentrować się wyłącznie na zagrożeniach, tworzymy przestrzeń do rozwoju, twórczości, rozmowy i budowania relacji. Zależy nam na tym, aby każdy młody człowiek stał się aktywnym członkiem swojej społeczności – także dzięki odkryciu własnego potencjału i odnalezieniu bezpiecznej przestrzeni dla siebie. Realizowanie takich działań nie byłoby możliwe, gdyby nie partnerstwo z samorządami, opierające się na zaufaniu, rzetelnej diagnozie lokalnej oraz współpracy pomiędzy instytucjami. To fundamenty dobrej praktyki współpracy JST z organizacją pozarządową.
Przemysław Kaca
wiceprezes Fundacji Latorośl