Uzależnienie od krótkich form wideo (short-form video addiction, SVA) to stosunkowo nowy problem, wynikający z niewłaściwego używania mediów elektronicznych. Ta popularna wśród dzieci, nastolatków i dorosłych rozrywka niesie za sobą negatywne konsekwencje, równie poważne, jak przy uzależnieniu od alkoholu czy hazardu. Kolejne raporty naukowe dostarczają danych, które można wykorzystać do lepszego poznania zjawiska i działań profilaktycznych.
Nadmierne scrollowanie filmów na TikToku czy oglądanie Reels (rolki na Facebooku) okazują się szczególnie niebezpieczne. Badania pokazują, że może to mieć szkodliwy wpływ na mózg, nie tylko dzieci, ale także młodych dorosłych, a przy tym prowadzić do negatywnych konsekwencji psychicznych i społecznych. Zespół badaczy z uczelni w Pekinie, Tiencinie i Kantonie uzyskał wyniki wskazujące, iż studenci zgłaszający symptomy uzależnienia od krótkich form wideo oglądanych na TikToku wykazują zwiększoną aktywność mózgu w układzie nagrody. Może to prowadzić do mniejszej zdolności oceny kosztów i korzyści nałogowych zachowań, a w efekcie podejmowania bardziej impulsywnych decyzji[1]. Podobne zmiany w mózgu i zachowania są charakterystyczne dla uzależnień od alkoholu czy hazardu. Osoby z SVA koncentrują się na krótkoterminowej nagrodzie, ignorując długofalowe konsekwencje, np. tracą czas na oglądanie filmów zamiast przygotowywać się do zajęć czy egzaminów – używają oglądania filmów jako sposobu na poprawę nastroju i ucieczkę od problemów.
Krótkie wideo są projektowane według określonych algorytmów tak, by jak najdłużej zatrzymać użytkownika w aplikacji, serwując treści idealnie dobrane do zainteresowań, co zwiększa ryzyko uzależnienia. Przykładem jest TikTok, który dostosowuje wyświetlane filmy nie tylko do obserwowanych treści (zaznaczone przez nas jako ciekawe), ale także do realnych zachowań (zainteresowań) w czasie rzeczywistym. Powoduje to, że każde automatyczne odtworzenie lub szybkie przejście do następnego klipu daje kolejny zastrzyk dopaminy, neuroprzekaźnika związanego z odczuwaniem przyjemności.
Skutki
Nadmierne oglądanie krótkich form wideo może prowadzić do wielu negatywnych konsekwencji:
- zmiany w funkcjonowaniu mózgu
– badania wyżej wspomnianego zespołu z Chin wykazały, że oglądanie filmów na TikToku może prowadzić do poważnych zaburzeń w strukturach mózgowych i ich funkcjonowaniu,
– nadmierne oglądanie filmów przeciąża układ dopaminergiczny mózgu i z czasem osłabia jego naturalną zdolność do czerpania przyjemności z codziennych aktywności. Mózg uzależnia się od szybkich, intensywnych bodźców i zaczyna odczuwać nudę lub dyskomfort w przypadku ich braku,
– negatywne skutki obciążają korę przedczołową. Przestymulowany mózg ma trudności z koncentracją, pogarsza się pamięć, a rośnie impulsywność. Kora przedczołowa rozwija się aż do 25. roku życia, więc nie tylko dzieci czy nastolatki, ale także młodzież w wieku studenckim jest narażona na zaburzenia funkcjonowania tego obszaru mózgu[2],
– wywołane nadmiernym oglądaniem filmów zakłócenia w strukturze hipokampa utrudniają przyswajanie nowych informacji, przypominanie sobie faktów i analizowanie złożonych zagadnień, co utrudnia proces uczenia się. W dłuższej perspektywie może to prowadzić do zmniejszenia jasności myślenia, senności w ciągu dnia i osłabionej wydolności poznawczej[3]; - problemy psychiczne
– raport KCPU wykazał, że u młodzieży, u której dominuje nawyk automatycznego przewijania krótkich filmików, znacznie częściej występuje obniżony nastrój, chroniczne poczucie samotności oraz nasilenie objawów lękowych i depresyjnych[4]. Ten problem tłumaczy się zjawiskiem doomscrollingu. Tak określa sięnawyk polegający na kompulsywnym i bezmyślnym przewijaniu ekranu telefonu lub komputera w poszukiwaniu negatywnych, przerażających i przygnębiających wiadomości[5],
– podobne wyniki przedstawiono w raporcie z badań, przeprowadzonych na populacji studentów w Chinach: nadmierne oglądanie krótkich filmików pogarsza samopoczucie, zaostrza objawy depresji, zaburza regulację procesów emocjonalnych, obniża motywację do działania[6], a zwłaszcza – do nauki[7]; - skutki w sferze społecznej
nałogowe oglądanie krótkich wideo negatywnie oddziałuje na relacje społeczne. Niezależnie, czy chodzi o dzieci, młodzież, dorosłych czy grupę rodziców, może to ograniczać lub zaburzać bezpośrednie relacje z otoczeniem. Jest to szczególnie niebezpieczne w przypadku rodziców, którzy dla relaksu, niekontrolowanie pogrążają się w świat filmów wideo, nie poświęcając wystarczającej uwagi dziecku. Może tu dochodzić do błędnego koła – zaniedbanie emocjonalne ze strony rodziców, wynikające z ich uzależnienia, może być przez dzieci kompensowane szukaniem przyjemności, oderwania od poczucia opuszczenia i samotności w ten sam sposób[8].
Skala zjawiska
Z badania „Nadużywanie mediów elektronicznych przez dzieci i młodzież” opublikowanego przez KCPU w 2023 roku wynika, że aż jedna trzecia uczniów deklaruje, iż ogląda krótkie filmy często, a kolejne 30 proc. robi to codziennie (z czego prawie połowa poświęca tej czynności długie godziny każdego dnia). Krótkie formy wideo (TikTok, Reels, Shorts) zdominowały czas wolny młodych ludzi, wyprzedzając m.in. przeglądanie klasycznych portali społecznościowych czy oglądanie pełnometrażowych filmów i seriali[9]. Raport IAB Polska (Związek Pracodawców Branży Internetowej) wykazał, że aż 61 proc. polskich internautów regularnie ogląda krótkie filmy wideo, generując łącznie średnio 5 miliardów wyświetleń dziennie. Przeciętny użytkownik spędza na tym zajęciu 43 minuty każdego dnia[10]. Pojawia się też coraz więcej wyników badań zagranicznych, dotyczących oglądania krótkich filmów wideo:
- w Chinach studenci spędzają średnio 151 minut dziennie na oglądaniu tego rodzaju treści, przy czym zaangażowanie w oglądanie krótkich filmów deklaruje ponad 95 proc. z nich;
- australijskie badania wykazały, że dla 46 proc. osób w wieku 18–24 lat media społecznościowe, w tym platformy z krótkimi filmami są nieodzownym elementem codzienności.
To niepokojące wyniki, ponieważ według niektórych badań już 35 minut oglądania (około 260 krótkich filmików) może wystarczyć, by rozwinąć wzorce uzależnieniowe[11].
Czynniki powiązane z nadmiernym oglądaniem krótkich filmów
Badania wskazują ponadto, jakie mogą być znaczące czynniki ryzyka i ochronne dla problemu nałogowego oglądania krótkich filmów. Wiele takich badań zostało przeprowadzonych w ciągu ostatnich kilku lat przez chińskich badaczy – uściśliły one znaczenie środowiska rodzinnego i niektórych czynników indywidualnych w grupie młodzieży szkolnej oraz studenckiej.
- W badaniu wśród uczniów klas średnich, oprócz zmiennej uzależnienia od oglądania krótkich filmów (SVA), wzięto pod uwagę czynniki środowiska rodzinnego, których znaczenie sugerowały wcześniejsze wyniki badań: wyrażanie uczuć, konflikt w rodzinie, wspólne spędzanie czasu, kontrola i spójność (w tym współdziałanie rodziców). Uwzględniono kapitał psychologiczny (nadzieja, skuteczność, odporność, optymizm) i samokontrolę (kontrola impulsów, samodyscyplina, umiejętność planowania i realizacji długoterminowych celów). Wyniki pokazały, że:
– im korzystniejsze środowisko rodzinne, tym wyższy poziom kapitału psychologicznego i zdolność do samokontroli oraz niższy stopień uzależnienia uczniów od krótkich filmów wideo,
– wyższy poziom kapitału psychologicznego i silniejsze zdolności samokontroli wiążą się z niższym prawdopodobieństwem uzależnienia od krótkich filmów wideo wśród uczniów szkół średnich, także bez uwzględniania kontekstu rodzinnego,
– prawie wszystkie wymiary środowiska rodzinnego, oprócz kontroli, korelowały z SVA. To oznacza, że większe poczucie wspólnoty w rodzinie, więcej aktywności rekreacyjnych podejmowanych razem, lepsza ekspresja emocjonalna uczuć i mniejsza liczba konfliktów są powiązane z niższym poziomem uzależnienia od krótkich filmów wideo wśród nastolatków[12]; - wyniki innego badania pokazały, że uzależnienie od krótkich filmów było dodatnio powiązane z negatywnymi doświadczeniami z dzieciństwa, zaś ujemnie – z odpornością psychiczną, która może być ważnym czynnikiem ochronnym w rozwoju uzależnienia od krótkich form wideo[13];
- interesujące wyniki w grupie dzieci w wieku wczesnej adolescencji uzyskali badacze, którzy wykazali powiązania oglądania krótkich form wideo ze szkodliwymi formami metapoznania (myślenia na temat myślenia, np. „lepiej się pozytywnie nie nastawiać, bo może się nie udać”)[14], które mogą osłabiać dwa ważne elementy kapitału psychologicznego: pozytywne myślenie i nadzieję. Realna wiedza na temat myślenia i jego wpływu na nasze funkcjonowanie wydaje się więc być możliwym czynnikiem ochronnym w przypadku rozwoju uzależnienia od oglądania krótkich filmów;
- jeden z tegorocznych raportów badawczych uściślił wcześniej wskazywany związek między niekorzystnym środowiskiem rodzinnym a SVA. Analizowano znaczenie zaniedbania rodzicielskiego w powiązaniu z uzależnieniem od krótkich filmów wśród studentów. W badaniu uwzględniono czynniki pośredniczące, jak tendencje do tłumienia oraz zdolność kontroli myśli. Sprawdzano hipotezę opartą na założeniu, że zaniedbanie rodzicielskie może nasilać tendencję do tłumienia negatywnych myśli, związanych z tym trudnym doświadczeniem i przez to wzmagać tendencję do ucieczki w świat filmów wideo. Zaniedbanie rodzicielskie było badane w wymiarze bezpieczeństwa, komunikacji, zaniedbania fizycznego i emocjonalnego. Okazało się, że:
– zaniedbanie rodzicielskie, tłumienie myśli i uzależnienie od krótkich filmów były dodatnio skorelowane ze sobą, a ujemnie – ze zdolnością kontroli myśli, która zmniejszała ryzyko uzależnienia,
– im słabsza była zdolność kontrolowania myśli, tym bardziej tendencja do tłumienia przykrych wspomnień zwiększała ryzyko rozwoju uzależnienia SVA[15].
Podsumowując: z badań wynika, że niekorzystne środowisko rodzinne, a zwłaszcza zaniedbanie ze strony rodziców może prowadzić do rozwoju uzależnienia od oglądania krótkich filmów. Rozwijanie zdolności samokontroli, świadomości myślenia, z jednoczesnym rozwojem kapitału psychologicznego, a zwłaszcza odporności psychicznej, optymizmu i pozytywnego patrzenia w przyszłość, może być ważnym czynnikiem ochronnym, zapobiegającym rozwojowi SVA.
Jak prowadzić działania profilaktyczne?
Konieczne są dalsze analizy zjawiska SVA w Polsce, ale wydaje się, że cytowane badania mogą być ważną inspiracją do planowania pracy badawczej i profilaktycznej. Gmina może podjąć wiele działań przyczyniających się do powstrzymania rozwoju tego nowego zagrożenia dla zdrowia dzieci i młodzieży, ale też dorosłych.
Kluczowa jest edukacja dzieci, młodzieży, młodych dorosłych i rodziców w zakresie szkodliwości nadmiernego korzystania z TikToka czy rolek na Facebooku oraz przystępne dla wieku tłumaczenie specyficznych mechanizmów uzależniających.
Szczególnie warto zwrócić uwagę na programy profilaktyczne, rozwijające zdolność samokontroli oraz odporność psychiczną, jak Wspólne kroki w cyberświecie dla uczniów klas III oraz ich rodziców, a także program Iskra odporności dla młodzieży klas V–VIII oraz ze szkół ponadpodstawowych.
Ponadto warto stworzyć lokalną kampanię „Bądź uważny! Nie przewijaj” lub „Nie oddawaj mnie TikTokowi, mamo” – dla rodziców (tytuły przykładowe). Powinny mieć one charakter edukacyjno-szkoleniowy. W ich ramach warto pokazywać:
– poważne zagrożenia wynikające z nadmiernego oglądania short video dla rozwoju emocjonalno-poznawczego dzieci (w tym trudności w nauce), jak i groźbę zaniedbań ze strony rodziców z uzależnieniem, które zwrotnie zwiększają ryzyko uzależnienia,
– podkreślać powiązania niekorzystnego środowiska rodzinnego i zaniedbania emocjonalnego dzieci przez rodziców ze zwiększonym ryzykiem SVA,
– wskazywać na czynniki osobiste, które mogą działać profilaktycznie, pokazywać sposoby rozwijania kapitału psychologicznego i zdolności samokontroli.
Dobrym działaniem wydaje się także zorganizowanie warsztatów, zarówno dla dorosłych i dzieci – takich, jak trening uważności rozwijający zdolność samokontroli i pozytywnego myślenia czy trening komunikacji z dzieckiem, które pogrąża się w świecie TikTokowych filmów.
Warto korzystać z wyników badań, także zagranicznych, dotyczących obszaru uzależnień behawioralnych. Pozwoli to szybciej kierować uwagę na pojawiające się, współczesne problemy dotyczące dzieci i młodzieży, a przez to także dorosłych i reagować, podejmując działania profilaktyczne.
Agata Sierota
[1] Wang, Q., et al (2025). Loss aversion and evidence accumulation in short-video addiction: A behavioral and neuroimaging investigation. Neuroimage https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1053811925002538 (dostęp 1.08.2026).
[2] https://stopuzaleznieniom.pl/uzaleznienia-behawioralne/wyniki-badan-behawioralne/scrollowanie-tak-samo-szkodliwe-jak-alkohol-alarmujace-wyniki-badan/ (dostęp 2.o8.2026).
[3] Tamże.
[4] Pyżalski, J. i in. (2025). Wybrane zagadnienia uzależnienia od internetu i innych zachowań ryzykownych online, związanych ze środowiskiem rodzinnym. Raport z badania. Warszawa: KCPU https://kcpu.gov.pl/wp-content/uploads/2026/06/Raport-Wybrane-uwarunkowania-uzaleznienia-od-internetu-i-innych-zachowan-ryzykownych-online-zwiazane-ze-srodowiskiem-rodzinnym.pdf (dostęp 2.08.2026).
[5] https://psychologiawpraktyce.pl/artykul/doomscrolling-czym-jest-i-jak-sobie-z-nim-radzic (dostęp 3.08.2026).
[6] Li, J., Wang, H., Zhao, L. (2026). Parental neglect and short video addiction among college students: a moderated mediation model. Sci Rep https://www.nature.com/articles/s41598-026-50695-9 (dostęp 2.08. 2026).
[7] Shi, Y., Hui, X., Li, G. et al. (2026). Short video addiction is associated with students’ academic disengagement: a moderated mediation analysis. Sci Rep 16, 15804 https://www.nature.com/articles/s41598-026-45914-2?fromPaywallRec=false (dostęp 2.08.2026).
[8] Li, J., tamże.
[9] Wojtkowska, A., Hewiak, E., Gąsiorowska, A. (2023). Nadużywanie mediów elektronicznych przez dzieci i młodzież: badanie rozpowszechnienia problemu, jego determinantów i nowej interwencji profilaktycznej redukującej skalę problemu. Raport z badań. Szczecin: Fundacja Badan Społecznych https://kcpu.gov.pl/wp-content/uploads/2024/01/FBS_Naduzywanie-mediow-elektronicznych-przez-dzieci-i-mlodziz-.pdf (dostęp 2.08.2026).
[10] IAB Polska (2025). Raport strategiczny internet 2025/2025. https://www.iab.org.pl/wp-content/uploads/2024/05/Short_Social_Video_IAB_Polska_052024.pdf (dostęp 1.08.2026).
[11] Tamże.
[12] Wang, Q., Guo, Y., Lan, Z. et al.(2025). The fog of short videos among adolescents: the interwoven influence of family environment, psychological capital, and self-control. Humanit Soc Sci Commun 12, 22 https://www.nature.com/articles/s41599-024-04292-8?fromPaywallRec=false (dostęp 1.08.2026).
[13] Zhang, Y., Ding, X. & Lan, L. (2026). Psychological resilience mediates associations between stress related factors and short video addiction among university students. Sci Rep. https://www.nature.com/articles/s41598-026-58671-z?fromPaywallRec=false (dostęp 2.08.2026).
[14]Xie, Y., Liu, Q. (2026). Metacognitions as a predictor of short-form video use: a psychometric and network analysis study among Chinese children and early adolescents. Humanit Soc Sci Commun https://www.nature.com/articles/s41599-026-07914-5?fromPaywallRec=false (dostęp 1.08.2026).
[15] Tamże.